بررسی روش ساخت و مطالعه تکنیک طلاکاری روکش فلزی درب مسجد امام اصفهان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مرمت اشیا و آثار تاریخی و فرهنگی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد، یزد، ایران

2 دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر، اصفهان، ایران

چکیده

هنر صفوی همواره از هنرهای غنی و باارزش سرزمین ایران بوده و در میان هنرهای اسلامی نیز از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. در میان آثار به جای مانده از عصرصفوی، مجموعه میدان نقش جهان از اهمیت خاصی برخوردار است که در آن مسجد امام اصفهان دارای ویژگی‌ها و تعدد هنرهای بسیار است. اما یکی از ویژگی‌های بارز آن که تاکنون مورد بررسی فنی قرار نگرفته، درب اصلی مسجد و پوشش فلزی آن است. در این پژوهش با محوریت شناسایی جنس پوشش فلزی درب و نحوه ساخت آن، همچنین شناسایی روش طلاکاری بکار رفته در تزیین درب، سعی شده گامی در جهت شناسایی بهتر هنر فلزکاری عصر صفوی برداشته شود. بدین منظور از قسمت‌های مختلف درب نمونه برداری شد و با روش‌های آنالیز دستگاهی شامل SEM-EDS، ICP-OES و همچنین متالوگرافی مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. نتایج نشان داد که در ساخت ورقه فلزی روی درب از آلیاژ نقره و مس استفاده شده است. همچنین مقادیر بسیار کمی از عناصر آرسنیک، روی و سرب نیز در ترکیب آلیاژی شناسایی شد که میتواند مربوط به سنگ معدن مورد استفاده و فرآیند قالگذاری برای استخراج باشد. روکش نقره‌ای با روش چکش کاری و تابکاری به صورت ورقه در آمده است که نشانه‌های این فرآیند به صورت خطوط لغزش و دو‌قلویی‌ها در ریزساختارها مشاهده می‌شوند. همچنین برای تزیینات طلاکاری آن، از روش طلاکاری آتشی استفاده شده است. وجود جیوه در لایه‌ طلا و همچنین خلل و فرج‌ موجود در آن، استفاده از این روش طلاکاری را تایید می‌نماید.

کلیدواژه‌ها


1. Oddy, W.A., Gilding through the ages: an outline history of theprocess in the Old World, Gold Bulletin, 14 (2)(1981)75-79.

2. Oddy, W.A., Gilding: an outline of the technological history of theplating of gold on to silver or copper in the Old World, Endeavour, New Series, 15(1991)1, Pergamon Press plc, Great Britain.

3. Ynsa, M.D., Chamón, J., Gutiérrez, P.C., Gomez-Morilla, I., Enguita, O., Pardo, A.I.,  Arroyo, M., Barrio, J., Ferretti, M., Climent-Font, A., Study of ancient Islamic gilded pieces combining PIXE-RBS on external microprobe with sem images, Applied Physics A, 92(2008) 235–241.

4. Oddy, A., A History of Gilding with Particular Reference to Statuary, In Gilded Metals: History, Technology and Conservation, Terry Drayman-Weisser (ed.), Archetype Publications Ltd., (2000)1-19.

5. Meyers P., Harper P., 1981, Silver vessels of the Sasanian period. I: theRoyal Imagery New York, The Metropolitan Museum of Art, New York.

6. Gunter, A.C., and Jett, P., Ancient Iranian Metalwork in the Arthur M. Sackler Gallery and the Freer Gallery of Art, Arthur M. Sackler Gallery, Smithsonian Institution,( 1992).

7. Anheuser, K., The practice and characterization of historic fire gilding techniques, JOM, 49(1997) 58–62.

8. Oddy, A., Gilding of metals in the Old World, In Metal Plating and Patination:  Cultural, Technical and Historical Developments, Susan La Niece and Paul Craddock (eds.), Butterworth-Heinemann Ltd, London, (1993) 171-181.

9. Allan, J.W, Silver door facings of the Safavid Period, Iran, 33(1995) 123 137.

10. گدار، آندره.، گدار، یدا.، سیرو، ماکسیم.، و دیگران، آثار ایران، ترجمه ابوالحسن سرومقدم، جلد 3 و4، مشهد، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، 1375،

11. کنبی، شیلا، عصر طلایی هنر ایران، افشار، حسن، نشر مرکز، تهران، 1386.

12. Scott, D.A., Metallography and Microstructure of ancient and historic metals, Getty Conservation Institute in association with Archetype Books, (1991).

13. Scott, D.A., Ancient Metals: Microstructure and Metallurgy, Principles and Practice, CSP: Conservation Science Press, Los Angeles, (2010)

14. Scott, D.A., A Technical and Analytical Study of two Silver Plates in the Collection of the J. Paul Getty Museum, The J. Paul Getty museum Journal, 18(1990) 33-52.

15. Mortazavi, M., Naghavi, S., Khanjari, R., & Agha-Aligol D., Metallurgical Study on some Sasanian Silver coins in Sistan Museum, Archaeological and Anthropological Sciences, (2017).

16. https://doi.org/10.1007/s12520-017-0511-8.

17. Meyers. P., Sayre, E.V., The Determination of Trace Elements in Ancient Silver Objects by Thermal Neutron Activation Analysis, Bulletin of the American Group. International Institute for Conservation of Historic and Artistic Works, 11(1971) 29-33.

18. Costa, V., The deterioration of silver alloys and some aspects of their conservation, Studies in Conservation, 46(2001) 18-34.

19. Meyers, P., van Zelst, L., Sayre, E.V., Determination of major components and trace elements in ancient silver by thermal neutron activation analysis, Journal of Radioanalytical Chemistry, 16(1973) 67-78.

20. Mortazavi, M., Salehi Kakhki, A., Golozar, M. A., Tala’i, H., Preliminary Metallurgical Investigation of Copper-Based Artifacts at Tepe Sagzabad in Qazvin Plain, Iran (1500-800 BC), Iranian Journal of Archaeological Studies,1(2011) 49-59.

21. Friedman, A.M., Conway, M.,, Kastner, M., Milsted, J., Metta, D., Fields, P.R., Olsen, E., Copper artifacts: correlation with source types of copper ores, Science, 152(1966)1504-1506.

22. Giovannelli, G., Natali, S., Bozzini, B., Siciliano, A., Sarcinelli, G., Vitale, R., Microstructural characterization of early western Greek incuse coins, Archaeometry 47, (2005)817-833.

23. Tripathy, B., Rautray, T.R., Rautray, A., Vijayan, V., Elemental analysis of silver coins by PIXE technique, Applied Radiation and Isotopes, 68(2010) 454-458.

24. Frame, L., 2010, Metallurgical investigations at Godin Tepe, Iran, Part I: the metal finds Journal of Archaeological Science, 37(2010) 1700-1715.

25.I., Bilani,O., Stergioudis,G., Polychroniadis, E.K., On the comparative study of three silver coins of the IIIrd century B.C. minted in Korkyra, Dyrrachion and by the Illyrian king Monounios, Applied Physics A, 83(2006) 637-642.

26. Dungworth, D., An experimental study of some early copper smithing techniques, In D Dungworth and R C P Doonan (eds.) Accidental and Experimental Archaeometallurgy, London, (2013) 149–152.

27. Martinón-Torres, M., Valcárcel Rojas, R., Cooper, J., Rehren T., Metals, microanalysis and meaning: a study of metal objects excavated from the indigenous cemetery of El Chorro de Maíta, Cuba, Journal of Archaeological Science, 34(2007)194-204.

28. Hörz, G., Kallfass, M., The treasure of gold and silver artifacts from the Royal Tombs of Sipán, Peru—a study on the Moche metalworking techniques, Materials Characterization, 45(2000) 391-419.

29. Northover, P., Northover, S., Wilson, A., Microstructures of Ancient and Historic Silver, In Metal, International Council of Museums ICOM-CC, (2013)253–260.

30. Oudbashi, O., and Shekofteh, A., Chemical and microstructural analysis of some Achaemenian silver alloy artefacts from Hamedan, western Iran, Periodico di Mineralogia, 84(2015) 419-434.

31. Selwyn, L., Corrosion Chemistry of Gilded Silver and Copper, In  Gilded Metals: History, Technology and Conservation, Terry Drayman-Weisser (ed.), Archetype Publications Ltd., (2000) 21-47.

32. Lechtman, H.N., Ancient Methods of Gilding Silver: Examples from the Old and the New Worlds, In Science and Archaeology, Robert H. Brill (ed.), MIT Press, Cambridge, Mass, (1971) 2-30.

33. Northover, P. and Anheuser, K., Gilding in Britain: Celtic, Roman and Saxon, In Gilded Metals: History, Technology and Conservation, Terry Drayman-Weisser (ed.), Archetype Publications Ltd., (2000) 109-121.

34. Brambilla, L., Multianalytical Approach for the Study of Bronze and Gilded Bronze Artefacts, PhD Thesis, Università degli Studi di Milano(2011).

35. Ingo, G.M., Padeletti, G., de Caro, T., Riccucci, C., Guida, G., Angelini E., and Grassini, S., Microchemical Investigation of Ancient Silver and Gold Plated Objects: Coating Techniques and Degradation Mechanisms, In International Conference on Conservation Strategies for Saving Indoor Metallic Collections, Cairo, (2007) 9-13.

36. Cordier, M., Outdoor bronze conservation: assessment of protective treatments by accelerated aging and of treatment removal procedures by laser cleaning, MA Thesis, Alma Mater Studiorum – Università di Bologna, (2013).

37. Jackson, P.A., mplementation and Detection Optimisation of Gold Nanoparticles as Contrast Media in Diagnostic Radiology, PhD Thesis, College of Science, Engineering and Health RMIT University, (2010).

38. Baker, H., Okamoto, H., (eds.), ASM Handbook, Volume 3, Alloy Phase Diagrams, Prepared under the direction of the ASM International Alloy Phase Diagram and Handbook Committees, (1992).